Symbolika wĂŞÂża...
Symbolika WĂŞÂża - od Sumeru do mitu edeĂąskiego
Autor tekstu:
Joanna ÂŻak-Bucholc
W
¹¿ jest tak potĂŞÂżnym symbolem, pojawiajÂącym siĂŞ w tak wielu kulturach ipeÂłniÂącym tak ró¿norodne role, Âże oczywiÂście nie bĂŞdĂŞ w stanie wyczerpaĂŚ tematu i dokÂładniezanalizowaĂŚ wszystkie sposoby jego przejawiania siĂŞ. Lepiej poprzestaĂŚ na niewieluprzykÂładach, ale postaraĂŚ siĂŞ, by byÂły reprezentatywne i w miarĂŞ „pierwotne", archaiczne.RĂłwnie waÂżne jak mity sÂą przedstawienia plastyczne. JeÂśli zaÂś idzie o wizerunki wĂŞÂża, totrudno powiedzieĂŚ, ktĂłre sÂą najstarsze, jednak w¹¿ nie wydaje siĂŞ byĂŚ symbolem bardzoarchaicznym, niewÂątpliwie czĂŞÂściej i od dawniejszych czasĂłw pojawiajÂą siĂŞ byk, jeleĂą, ptaki.Jednym ze starszych przedstawieĂą jest w¹¿ na ceramice z VI tys. p.n.e. z terenu tzw. ÂŻyznegoPó³ksiĂŞÂżyca. Nie wiemy oczywiÂście jakÂą funkcjĂŞ peÂłniÂł w mitach tamtych ludzi. Potem wĂŞÂża „uwikÂłano" w walkĂŞ; juÂż na piĂŞknie inkrustowanym naczyniu z Nippur widzimy kota walczÂącegoz wĂŞÂżem; kot jak dowiadujemy siĂŞ z podpisu to sama Wielka Bogini Inanna.Wiele jednak wskazuje na to, Âże tam, gdzie od pewnego czasu mamy do czynienia zsymbolem wĂŞÂża o wiele starszym symbolem byÂł symbol ryby (str. 2012). MoÂżna oczywiÂściesnuĂŚ przypuszczenia dlaczego symbol ryb miaÂłby zamieniĂŚ siĂŞ (czy raczej rozszczepiĂŚ siĂŞ, boprzecieÂż nie zanikn¹³) w obraz wĂŞÂża. Czy obraz ryb — jako potĂŞÂżnego symbolukosmogonicznego, cywilizacyjnego (rybo-ludzie z Oannesem na czele, nauczajÂący ludzi w EridurzemiosÂł, uprawy roli i sztuki budowania miast, indyjski Matsja nauczajÂący praw Manu), iwreszcie egzystencjalnego (wierzenia, iÂż ryba jest formÂą przejawiania siĂŞ jednej z warstwduszy umarÂłego) — byÂł bliÂższy kulturze ludzi zwiÂązanych z morzem i Âżeglarstwem, zaÂś innymludom w¹¿ wydaÂł siĂŞ adekwatniejszy? Czy te obrazy naÂłoÂżyÂły siĂŞ na siebie: oto przykÂładnauczycielem ludzkoÂści w Indiach byÂł potĂŞÂżny w¹¿ z rodu nagĂłw (wĂŞÂży) ÂŚesza, przedstawianyz pÂługiem oraz z tÂłuczkiem do ziarna — a to sÂą wszak emblematy cywilizacyjne, znaki sztuk, jakich Sesza byÂł patronem. Niewykluczone, a nawet bardzo prawdopodobne, Âże nagowie, wtym ÂŚesza, peÂłnili takÂą samÂą rolĂŞ mitycznÂą, jak sumeryjski Oannes i jego towarzysze, rybo-ludzie. MoÂże mamy do czynienia z jednym ÂźrĂłdÂłem tego motywu… MoÂże warto pamiĂŞtaĂŚrĂłwnieÂż o tym, Âże ÂŚesza jest wĂŞÂżem siedmiogÂłowym, a w takiej wÂłaÂśnie liczbie wystĂŞpujÂą rybo-ludzie na sumeryjskich reliefach; tzw. ap-kallu, co po akadyjskuznaczy „mÂądry".WĂŞÂże mityczne sÂą zwiÂązane z wodami, choĂŚ przecieÂż ten zwiÂązek wcale nie jestoczywisty, chyba Âże mamy na myÂśli wĂŞÂża wodnego. Otó¿ Wody to „materia pierwsza". WEgipcie pojawia siĂŞ to w koncepcjach kosmogonicznych; zwrĂłcimy uwagĂŞ na postacie tzw.Ogeady, Ăłsemki pierwszych bĂłstw, przedstawianych, co znamienne z gÂłowami wĂŞÂży i Âżab.Kiedy wypracowano koncepcjĂŞ Wielkiej Wody opÂływajÂącej caÂłoœÌ uniwersum, w plastyceprzedstawiono to jako „tarczĂŞ" opÂływanÂą przez potĂŞÂżnÂą rzekĂŞ; jakiÂż obraz lepiej nadawaÂł siĂŞ dosymbolizowania Wielkiej Rzeki niÂż ksztaÂłt wĂŞÂża owiniĂŞtego wokó³ krĂŞgu... W Indiach ogĂłlnieznany jest obraz Wisznu spoczywajÂącego na ogromnym prawĂŞÂżu Anancie (jego imiĂŞ znaczy „bezkresny", co chyba jednoznacznie moÂżna uznaĂŚ za synonim Wielkiego Oceanu). Inny mitopowiada o znanym nam juÂż ÂŚeszy, ktĂłry Âżyje w Potali, wielkiej podziemnej krainie, a jakwiadomo w podziemnej krainie istnieje podziemny ocean. Powiada siĂŞ rĂłwnieÂż, iÂż ÂŚesza —uwaga —
opasuje ca³¹ ziemiê.
To przecie¿ identyczny obraz, z jakim spotykamy siê w Grecji,czy Sumerze! W doœÌ póŸnym micie egipskim opowiada siê o wcieleniu boga Amona, wê¿uzwanym Kem-atef, który wy³oni³ siê z podziemnego Praoceanu. Znany jest te¿ w¹¿ Mehenzwiniêty pod ³odzi¹ Re, chroni¹cy go od z³ych mocy, albo oplataj¹cy naos Re, a tak¿e ci¹gn¹cybarkê s³oneczn¹, niczym Œesza ci¹gn¹cy ³ódŸ Manu. Równie¿ w œwiecie egejskim mamyprzedgrecki mit o stwórczym prawê¿u Ophionie, który
siedmiokrotnie
oplata³ Jajo Œwiata, a¿wysz³y z niego Niebo i Ziemia. To Jajo znios³a w postaci go³êbicy prabogini Eurynome (
eurys
—szeroki), z ktĂłrÂą z³¹czyÂł siĂŞ Ophion. ByÂła ona przedstawiana, jak przytacza Z. Kubiak (
MitologiaGrekĂłw i Rzymian
, s. 141) jako kobieta od bioder w górê i ryba od bioder w dó³. I sprawarównie wa¿na: oto mamy obraz Ophiona
opasujÂącego
okrÂągÂły ksztaÂłt — „tarczĂŞ" uniwersum,potem ten ksztaÂłt odczytywano m.in. jako Jajo ÂŚwiata. OczywiÂście inne prastare bĂłstwopregreckie Okeanos, ktĂłrego miano, mimo Âże nie greckie staÂło siĂŞ podstawÂą nazwy „ocean" wwielu jĂŞzykach indoeuropejskich, w tym w polskim, byÂł widziany jako opasujÂąca uniwersumWielka Woda.Zatem: W¹¿ — ten Pierwszy, kosmogoniczny, zwiÂązany z elementem PrawĂłd,Racjonalista.pl
http://www.academia.edu/2980421/Symbolika_Weza