Niezmiernie interesuj±cy temat....
Poprzedni rozdzia³. | Wstêp do kognitywistyki - spis tre¶ci.
Uwaga: te wyk³ady zosta³y zast±pione now± wersj±.
2. Dzia³anie mózgu: najprostsze teorie.
Co mo¿emy powiedzieæ o dzia³aniu mózgu bez wnikania w szczegó³y jego budowy?
Podzia³ ogólny:
Przodomózgowie, ¶ródmózgowie i ty³omózgowie.
Kora i o¶rodki podkorowe.
Kora nowa (ewolucyjnie), uk³ad limbiczny (r±bkowy), pieñ mózgu - im starsze tym g³êbiej.
Uk³ad limbiczny: pomiêdzy pniem mózgu i podwzgórzem a kor± now±.
Kontroluje emocje i popêdy organizmu, pamiêæ ruchów, konsolidacja pamiêci.
P³aty kory: czo³owy, ciemieniowy, potyliczny i skroniowy.
Mózg i mó¿d¿ek - kontrola i koordynacja ruchów
Najprostsze teorie: 2 pó³kule, 3 struktury, 4 p³aty, lub razem 10 struktur (8 pó³p³atów+uk³ad limbiczny+pieñ mózgu).
Model cybernetyczny: modu³y przetwarzaj±ce informacjê i ich wspó³dzia³anie.
Pozwalaj± rozumieæ koncepcyjnie, s± wiêc "lepsze" ni¿ teorie zaawansowane.
2.1. Dwa mózgi w jednym.
Logika i intuicja? Czy s± dwa sposoby my¶lenia?
My¶lenie intuicyjne - oparte na pamiêci i reakcjach emocjonalnych, do¶wiadczeniu, postrzeganiu ca³o¶ci, trudne do zwerbalizowania.
My¶lenie logiczne - trudne, wiêc zdarzaj± siê pomy³ki, ale wy¿szo¶æ intuicji jest fikcj±.
Uszkodzenia lewej pó³kuli: trudno¶ci z mówieniem, pisaniem, czytaniem, matematyk±.
Uszkodzenia prawej pó³kuli: trudno¶ci z rozpoznawaniem struktur geometrycznych, twarzy, trudno¶ci z rysowaniem, percepcj± muzyki.
Dominacja prawej pó³kuli - arty¶ci, humani¶ci; lewa - naukowcy, umys³y ¶cis³e.
Prawa pó³kula - Wschodni mistycyzm, lewa pó³kula - Zachodni racjonalizm (R. Ornstein).
Rozwiñ intuicjê prawej pó³kuli! Wykorzystaj ca³y mózg!
Jaki procent wykorzystujemy? Pytanie bez sensu!
Jaki procent mocy obliczeniowej mo¿emy przeznaczyæ na my¶lenie? 1-5% ?
Metody badania ró¿nic miêdzy pó³kulami.
Uszkodzenia mechaniczne mózgu - od XIX wieku, Brocka i Wernicke - mowa w lewej pó³kuli.
Obserwacje zmian w wyniku guzów, wylewów i chorób.
Test Wada, zwany prób± amatylow±.
Lateralna prezentacja krótkich bod¼ców - chocia¿ spoid³o wielkie i pozosta³e przekazuj± informacjê nastêpuje utrata jej dok³adno¶ci.
Badania EEG, MEG, potencja³ów wywo³anych: blokowanie alfa, wy¿sze czêsto¶ci.
Obrazowanie czynno¶ci mózgu - MRI, PET, pokazuj± mózg w trakcie pracy.
Eksperymenty z osobami po komisurotomii: R. Sperry (Nobel 1981), M. Gazzaniga.
Padaczka "grand mal" wymaga³a przeciêcia spoid³a wielkiego - 200 milionów nerwów.
Jak to wp³ywa na zachowanie? Ka¿da pó³kula dzia³a niezale¿nie.
Ale ... osoby chore, z uszkodzeniem mózgu, spoid³o przednie i spoid³o hipokampa zwykle zostaje.
Budowa cia³a i mózgu lekko asymetryczna.
Asymetria widoczna ju¿ na etapie p³odowym.
Prawa pó³kula:
Wiêksza i ciê¿sza ni¿ lewa.
Wiêcej materii bia³ej (d³u¿sze po³±czenia).
Czê¶æ czo³owa szersza, wysuniêta do przodu
Bruzda Sylwiusza koñczy siê zagiêciem ku górze.
Niektóre obszary kory ciemieniowej powiêkszone.
Lewa pó³kula:
Czê¶æ tylna szersza.
Bruzda Sylwiusza ok. centymetra d³u¿sza i prosta.
Wiêksza równina skroniowa (planum temporale) i obszar Brocka.
Wiêcej materii szarej.
Wiêcej dopaminy, mniej noradrenaliny.
Ró¿nice na poziomie budowy cytoarchitektonicznej i biochemicznym.
Mowa w prawej pó³kuli: u praworêcznych 4%, u leworêcznych 15% + 15% obie pó³kule w jednakowym stopniu.
Mowa docieraj±ca do prawego ucha jest lepiej rozumiana.
Asymetria mniej widoczna u kobiet.
U ptaków: tylko uszkodzenia lewej pó³kuli upo¶ledzaj± ¶piewanie.
Ale rozpoznawanie z³o¿onych kszta³tów lepsze w prawym polu widzenia.
Funkcje wzrokowo-przestrzene s± u niektórych ma³p w lewej pó³kuli.
Preferencje ssaków do obracania siê w jednym kierunku - ró¿nice poziomu dopaminy w lewym i prawym pr±¿kowiu.
Szlaki nerwowe prowadz±ce od narz±dów zmys³ów do obszarów przetwarzaj±cych.
Skrzy¿owane szlaki nerwowe dla bod¼ców dotykowych i sterowania motorycznego. Bod¼ce s³uchowe. D¼wiêki z lewego ucha analizowane s± w prawej pó³kuli i odwrotnie.
Bod¼ce wzrokowe. Lewe pole wzrokowe analizowane jest w prawej pó³kuli i odwrotnie. Specjalne okulary skierowuj± obraz tylko do prawej i lewej pó³kuli. Bod¼ce wêchowe nie przechodz± przez skrzy¿owane szlaki - byæ mo¿e prawdziwe jest wyja¶nienie ewolucyjne. Opuszka wêchowa powsta³± z najbardziej wysuniêtego do przodu zwoju nerwowego.
Receptory wêchowe w prawym nozdrzu - bardziej rejestrowanie wra¿eñ, wywo³ywanie skojarzeñ.
Receptory z lewego nozdrza - lepiej rozpoznaj± zapachy.
Praworêczno¶æ nie jest spotykana u zwierz±t.
Genetyczne przyczyny powstania praworêczno¶ci u ludzi: dwuno¿na postawa, u³o¿enie niemowlêcia - g³owa po lewej stronie przy sercu matki, podtrzymywane przez lew± rêkê, wiêc prawa bardziej swobodna?
Stopniowa ewolucja praworêczno¶ci: 70% przed 70.000 lat, 92-94% obecnie.
Leworêczno¶æ - 20% bli¼niaków mono jak i heterozygotycznych.
Leworêczny potomek u: 2% prawo-praworêcznych rodziców; 17% prawo-leworêcznych i 46% lewo-leworêcznych.
Czê¶ciej u leworêcznych nieprawid³owo¶ci, np. padaczka, zaburzenia immunologiczne, problemy z uczeniem.
https://www.fizyka.umk.pl/~duch/Wyklady/kog-m/02.htm